آقا حسين خوانسارى آقا حسين خوانسارى « 1 » م . 1098 . معروف باستاد الكل و العقل الحاديعشر و أستاذ البشر و محقق خوانسارى از مدرسين فلسفه بعد از دوره مير داماد و مير فندرسكى است . و در فقه و أصول و حديث و رجال بىنظير بود . معظم‌له در جلالت قدر و قدرت و نبوغ فكر و كثرت تحقيق در علوم نقليه مورد اتفاق است در مشارق الشموس « شرح دروس شهيد » أفكار و عقايد محققانه و تحقيقات قابل توجه از خود نشان داده است و در دقت‌نظر كم‌نظير بوده است . ولى در فلسفه همان كلمات شيخ را تقرير مينمود و بهترين دليل بر مدعاى ما حواشي و تعليقات أو بر شفا و اشارات است . در حواشي خود بر شفا بنقل كلمات ملا صدرا پرداخته و بعنوان بعض الأفاضل و بعض المحققين و در چندجا از أو به صدر الحكما و صدر المحققين ياد كرده است .

--> ( 1 ) - آقا حسين از تلاميذ مجلسى أول و شيخ بهائى و مير فندرسكى و سلطان العلما مشهور بخليفهء سلطان صاحب حاشية بر معالم و مبدع قول جديد در اطلاق و مطلق باصطلاح اصولى و شاگرد ملا حيدر خوانسارى است . ملا ميرزا محمد بن حسن شيروانى « مدقق شيروانى » و سيد احمد خوانسارى صاحب حاشية بر شفا از تلاميذ آقا حسين خوانسارى مىباشند . ميرزا رفيعاى نائينى صاحب حاشية بر أصول كافى از معاصران آقا حسين خوانسارى و صاحب ذخيره محقق سبزوارى و از مدرسان و دانشمندان آن زمان بوده است . از تلاميذ آقا حسين يكى جمال المحققين آقا جمال الدين پسر ارشد أو صاحب تعليقات بر شفا و اشارات و تعليقات بر الهيات تجريد كه حواشي أو بر شفا در حواشي طبيعيات چاپ طهران 1303 ، بطبع رسيده است و ديگرى عالم محقق آقا رضى پسر فرزند ديگر آقا حسين و ملا مسيحاى فسائى شيرازى « شيخ الاسلام فارس » و محمد بن اسماعيل فدشكوئى مىباشند . ما در اين مقدمه در صدد ذكر جميع مؤلفات و آثار حكماى بعد از ملا صدرا نميباشيم و همچنين در صدد تنظيم شرح حال مفصلى از اين اعاظم نيستيم . اگر چه اين كار خود لازم و واجبست شايد خداوند ما را موفق به اين كارفرمايد . -